Geçmişten Alınan Dersler
Tekneyle büyük küçük demeden her seyre çıkışım tatlı bir heyecan verirdi bana; ama öncesinde hep iyi hazırlık yaptığım için denizde türlü zorluklarla karşılaşsam da seyir sürecinden büyük keyif alırdım. Hedefime ulaştığımda ise, hani derler ya sevdiğin işi bitirmek zordur, bir an önce yanaşıp, demir atıp bağlanmak isterdim. Bunun için ciddi bir hazırlık ve planlama yapmadığım ve sakin kalamadığım için olsa gerek, çoğu kez sorun yaşardım. Eşimle beraber çıktığımız yelken seyirlerinde aramızdaki tek çatışma konusu tam da buydu. Benim acul hareketlerime ve yüksek sesli söylenmelerime dayanamaz ve tam sıra manevraya gelince kamaraya iner ve hiç bana yardımcı olmazdı. Kısacası, ben keyifli bir seyir projesine “Türk gibi başlar ama Alman gibi bitiremezdim”.
Demirleme Bağlanma Yanaşma (One Yacht-Erik Yayınları-2026)
Galatasaraylı deniz ve yelken aşığı, sempatik tıp doktoru, OneYatch’ın (https://oneyacht.org/) deneyimli kurucusu ve eğitmeni kardeşim Mehmet EREM tam da benim bu derdime çare olsun diye “Demirleme Bağlanma ve Yanaşma” işinin kitabını yazmış sanki. Geçen ay BoatShow Fuarında imzalayıp takdim etti, sağ olsun.
Kitabın daha ilk sayfasında Hazırlık ve Planlamanın; Demirleme, Bağlanma ve Yanaşma aşamasının bir yelken seyrinin en önemli aşaması olduğunu ve deneyimli bir kaptan olarak demir atma veya yanaşmanın açık denizde seyretmekten çok daha önemli ve zorlayıcı olduğunu ısrarla vurguluyor. Ve her şeyden önce “Kısa hazırlık uzun manevra, uzun hazırlık kısa manevra” diyerek benim deniz ve yelken sevdamın yanı sıra uzmanlık alanım Proje Yönetimi biliminin en temel kuralı “Önce Hazırlık ve Planlama” diyerek başlıyor kitabına. Ancak ardından “Demirlemek bir bilim değil, sanattır” diyerek en bilimsel kafaları dahi karıştırmaya bayılıyor😊.
Yelkenli Tekne ile Seyrin Proje Yönetimi Bilimiyle Tuhaf Benzerliği
İş yaşamında kısa veya uzun vadeli amaç ve hedeflerimize uygun bir projeyi başlatma ve o projeyi yönetip bitirmenin bir yelkenli tekne ile denize açılma, bir koydan diğerine, bir adadan diğerine geçme, bir Akdeniz turu atma, ya da okyanuslar aşıp bir dünya turu yapma süreçleri arasında, süreleri ister 2-3 saat, isterse de 2-3 yıl olsun pek bir fark yok derim hep.
Her ikisi de Kapsam, Süre, Maliyet, Kalite, İletişim, İnsan Kaynakları, Tedarik ve Risk Yönetim süreçlerine sahiptir. Her ikisinin de Başlatma, Planlama, Yürütme, Kontrol ve Bitirme aşamaları vardır. Her ikisi de neredeyse birbirinin kopyası gibidir.
İş yaşamında, projemizi yönetirken, ekibimize liderlik yaparken belki daha küçük ölçekte, ama inanın, açık denizde bir teknede, karaya oranla çok daha zorlu koşullarda ekiple baş başa kaldığımızda, bu benzerliği çok daha net hissederiz. Yelken yaparken de tıpkı iş yaşamında olduğu gibi, her gün yeni bir şey öğreniriz. İşimizi de tıpkı yelkende olduğu gibi, çok sevmeden yapamayız. Ekip çalışmasına, iş birliğine, iletişime her zamankinden daha çok ihtiyaç duyarız.
Proje Yöneticisi ya da Yelkenli Tekne Kaptanı, bir tür modern çağın iş lideri olarak kabul görür. Teknede yaşam ekip çalışmasıyla özdeşleştirilirken, karşılaşılan olağandışı durumlar risk yönetimi ve kriz çözme konularıyla büyük benzerlik gösterir. Projenin bitirilmesi kapsamında en popüler yelken metaforu da, “teknenin limana sağ salim getirilmesi” olarak bilinir.
Ancak, nasıl ki inşaat/gayrimenkul projelerinin toplam yaşam ömrünün en az %80’i projenin tamamlandıktan sonraki kullanma ve işletme dönemi ile geçer ise, bir tekne de ne kadar çok yol yaparsa yapsın -şayet ömrümüz hep yarışlarda geçmiyor ise- yelkenli tekne projelerinin de %80’den fazlası tekne demirde ya da limana bağlı, içinde yaşarken geçiyor.
Bu blogdaki yazılarımda hep yeni bir seyre çıkmak, yeni projeyi başlatmak yani seyir projesini yönetmekle örtüşen yazılar yazmışım. Pek de önem vermediğim bir konunun; “Demirleme/Bağlanma/Yanaşma”’nın, yani tekne ister salimen limana geldikten sonra nihai konumuna sabitlenmesinin, isterse de bir inşaat projesinin bitirildikten sonra işletmeci ya da kullanıcıya teslim aşamasının çok daha önemli olduğunu Mehmet EREM kardeşim yerleştirdi kafama.
Mehmet EREM bu yeni kitabında, demirleme, bağlanma ve yanaşma olarak özetlenebilecek belki sadece 10-15 dakikalık bir işlem için gerekli Hazırlık ve Planlama sürecinin, neredeyse yeni ve apayrı bir Proje gibi Başlatılması, Planlanması, Yürütülmesi, Kontrol edilmesi ve Bitirilmesi gerektiğini anlatıyor.
Özellikle “Başlangıç ve Planlama”, belki sonuçta 10 dakika alacak bir Demirleme, Yanaşma ve Bağlama sürecinin de olmazsa olmazı. Deneyim ve değerli uyarılarını, kitabında 200 sayfada ancak toparlamış ama ben affına sığınarak aşağıda başlıklar altında özetlemeye çalışacağım:
Hazırlık
Plan yapın! Planı ekiple paylaşın! Ekibin görevlendirmelerini yapın! Kişisel güvenlik ekipmanlarını kullanın! Usturmaçaları yanaşılacak yere göre ayarlayın! Bağlanma halatlarını yerlerine bağlayın! Gerekli ekipmanların kontrolünü yapın! Irgat kumandasını kontrol edin! Gaz kolunun ileri-geri durumunu kontrol edin! Kakıçın el altında olduğuna bakın! Botun durumuna bakıp manevraya uygun yere bağlayın! Manevradan önce bir tur atın! Olası risk ve sorunları tespit edin (Check-up, Rehearsal). Bir “B Planı” oluşturun!
Güvenlik Önlemleri
Sakin Kalın! Acele etmeyin! Yelkenci eldiveni, kaymaz ayakkabı, can yeleği, polarize gözlük kullanın!
Ekibin Teknede Yerleşimini Sağlayın!
Dümenci dümene ve gaz koluna yakın durmalı! Irgat üzerindeki ekip üyesi ile haberleşme sağlanmalı! Palamar halatını sahile dümenci dışında başka bir ekip üyesi vermeli!
Ekincik My Marina’da bir Yanaşma Anı 2024-Eylül: Tekne iskeleye yanaşıyor. Baba dümende. Eli gaz kolunda. Anne tonoz halatını kıçtan alıp başa götürüyor ve bağlıyor. Çocuklar palamar halatlarını kıyıdaki görevliye ustalıkla fırlatıyor. Hepsi dikkatli, eğitimli ve bilinçli. Önce rüzgar üstü halatı, sonra rüzgar altı halatı. Dede gerekli müdahaleleri yapmak üzere ekibi sakince ve dikkatle izliyor. Sorumlulukların paylaşıldığı, tam bir ekip ruhu hissediliyor. Ailenin bu iç disiplinine hayran kalmamak elde değil.
Meteorolojik Koşullar
Meteorolojik öngörülerin noktasal olmadığı, tüm verilerin harita üstünde gösterildiği siteleri tercih edin! mgm.gov.tr, windfinder.com vb. VHF 67’yi dinleyin! Termometre, barometre, higrometre, anemometre elinizin altında olsun! Bulutların konumu, yüksekliği, tipi, şekli ve renklerine dikkat edin! Bölgede yaşayan yerel denizcilere itibar edin! “Think Global Act Local”
Coğrafi Özellikler
Su üstü coğrafyası zemin ve demir yerinin özelliklerini yansıtır! Kumsal, Koy, Kanal, Ada, Burun ve Yamaç Etkilerini dikkate alın!
İskele, Rıhtım, Ponton Seçenekleri
İskeleler genelde ahşaptır ve kıçtan kara yanaşılır! Rıhtımlar genelde beton olup marina ve limanlarda bulunur, aborda edilir! Pontonlar genelde marinalarda olur, genelde gel-giti fazla olan bölgelerde tercih edilir!
Rüzgarın Durumu
Demirleme planını mutlaka rüzgarın yönü ve şiddetine göre yapın! Sert rüzgar üstü durumunda karadan veya iskeleden koltuk halatı alın! Mümkünse saçak altı kalın! Gece-gündüz ve mevsimsel kara meltemlerini dikkate alın!
Zamanlama
Deniz aceleye gelmez! Plan yaparken, teknenin gün içinde yanaşma saatinin ayrılış saatini de etkilediğini unutmayın! Tekne kullanma görgü, bilgi ve kültürüne sahip olmak, her kaptanın görevidir!
Akıntı Durumu
Bağlama planını en çok Gel-git olan coğrafyalar etkiler! Limanlarda ticari gemiler, boğazlar, nehir-dere ağızlarında akıntıları dikkate alın!
Zemin ve Dip Koşulları
Tekne, temeli suda bir binadır! Çevre coğrafyayı gözlemlemek, zemin hakkında ipuçları verir! Elektronik haritalarınız olsa da bölge için Pilot Kitaplardan mutlaka yararlanın! En iyi demirleyen kaptan en çok dalış yapan kaptandır! Demirinizi niteliği, tırnak ve ağırlığına göre seçin! Hata yapmaktan korkmayın. Gerekirse çapayı on defa alın, on defa yeniden atın! Bilmediğiniz limana sakın gece girmeyin! Mecbur kalmadıkça uyarı yapılan bölgelere demir atmayın! Demirlemek bir bilim dalı değil, bir sanattır!
Derinlik
Standart donanıma sahip bir yelkenlide iseniz, 5-15 mt. arası suya demir atın! Zincirinize kalacağınız süre, dip meyli ve rüzgar durumuna göre kaloma verin!
Diğer Teknelerin Konumu
Demir yerine önce gelenlerin hakkına saygılı olun! Onlarla benzer yöntemleri kullanın! İhtiyacı olanlara nezaketle yardım teklif edin! Bağlanma yerine “Son Giren İlk Çıkar” yani LIFO (Last In First Out) kuralını unutmayın!
Demirlemede Kullandığımız Ekipman ve Malzemeler
Koçboynuzu ve Kurtağzı, Halatlar, Esneme Elemanları, Usturmaçalar, Pasarellalar, Vinçler, Servis Botları/Dinghy kullandığımız ekipmanların bir kısmı!
Halatlar ve Bağlar
Yüzlerce denizci bağı olsa da demirleme sürecinde en çok kullandıklarımız: İzbarço, Kazık/Anele, Sancak, Barbarişka vb.!
Demir/Çapa Cinsleri ve Özellikleri
Latince Ferro ve Ciappa’dan geldiği rivayet ediliyor! Her zemin özelliğine uygun olarak farklı üreticiler tarafından geliştirilmiş! Çift Tırnaklı, 4 Tırnaklı, Balıkçı/Admiralti, Pulluk/Lewmar, Danfort, Fortress, Bruce, Delta/Lewmar, Kobra/Plastimo, Britanny/Plastimo, FOB/Calibra, Buegel/Wasi, Mantus/Seneca Marine, Rocna/CMP Group, Mantar Çapa! Bu arada, harika yerli ürünlerimiz de var!: Boyut Makina’dan Ultra, Dura Makina’dan Wedge vb.
Irgat ve Demirleme Düzeneği
Irgat: Demirlemenin başrol oyuncusu! (Elektrik motoru, kavaleta, kastanyola, kumanda butonu, sayaç, ırgat rölesi/selenoidi, akü devre kesici/şalteri ve ırgat sigortası ile bir bütün) Irgat motorunun koruma devresi ile motor kontağının ilişkisi! Zincir/Demir nitelikleri! Zincirin kontrol, bakım ve koruma yöntemleri! Zincir ve halat uzunluğu! (Kaloma boyu tespiti ve sayaç kullanımı) Zincirlik hacmi/derinliği ve eğiminin önemi! Ama zincirin yeri zincirlik değildir. Kaloma verirken pinti olmayın! Hırça mapası ve (makara, kanal ve kilit vb) başüstü elemanları! Bağlantı Elemanları (Bosa kancası, radansa, karabina, fırdöndü, sustalı kilit, kerye vb)! bir şekilde karşına çıkacak!
Manevra
Hiçbir teknenin freni yoktur! Teknenin su altı formu, pervane yerleşimi (konumu ve dönüş yönü), baş pervanesi (bow thruster) ve dümen palası büyüklüğü manevrayı etkiler! Üzerinde yol olmayan teknenin dümeni de çalışmaz! Tornistanda manevrada tüm yük dümene biner! Acele edip bir sakatlık çıkarmayın! Akıntı varsa karşıdan alarak manevra yapın! Yanaşır ve bağlanırken motorla manevra yapın! Manevraya başlamadan görev dağılımını tamamlayın! Motoru çalıştırmadan sakın yelkeni indirmeyin! VHF 72-73 ile varsa limanla yoksa telefonla sahildeki görevli ile temas kurun! Önce rüzgarüstü halatını bağlayın! Çıkarken de önce rüzgaraltı halatını bırakın! Çarpışma anında el ayak yoktur, usturmaça vardır! Tek halatla tekneyi sahile yanaştırmak veya uygun şekilde açmak için pürmeçe halatı, kıç koltuk halatı ya da vasattaki koçboynuzu yardımıyla manevra yapın!
Demir Atma
Alargada kalırken zemin durumu ve meteorolojik koşullara göre derinliğin en az 5-7 katı kaloma verin! Kıçtan kara, baştan kara, başta çift demir, tandem ya da baş-kıç demirleme seçeneklerine bakın! Tekneyi hemen terk etmeyin! Gözleyin! Gerekirse maske şnorkel ile dalıp demirin zeminle ilişkisini kontrol edin! Gündüz başüstünde muhakkak bir demir küresi, gece demir feneri kullanın! Demirin tarama ihtimalinden kaçınmak için kerteriz alın, GPS ile konumunuzu takip edin, gerekirse alarm kurun!
Tonoza Bağlanma
Beton bloklar, çapalar ve sabit şamandıralardan yararlanın! Bu yıl Göcek’te başlayan Tonoz App’ini indirin ve öğrenin!
Zor Anları Atlatma
Demirleme, Bağlanma ve Yanaşma Kazaları, Pervaneye Halat Dolanması, Salmaya Halat Takılması, Dümen Arızası, Şanzıman ve Motor Arızası, Irgat Elektrik Arızası, Demir Taraması, Demir Takılması, Demir ve Zincirin Boşa Düşmesi, Demir Bırakmak Zorunda Kalınması vb.
Bitirirken…
Her yelken seyri/projesi, ekibin birbiriyle dostluğunu, davranış birlikteliği ve uyumunu, iletişimini, öğrenme yeteneklerini, yardımlaşma, sorun çözme ve belirsizliklerle baş edebilme özellikleri ile verimlilik, çevresel farkındalık yetkinliklerini geliştirmesine sayısız fırsat verir. Bu nedenle, iş dünyasında pek popüler olan Yelkenli Tekne ile Liderlik Eğitimlerinin en zorlu paketlerinden birinin “Demirleme, Bağlanma ve Yanaşma” aşaması olması, denizciliğin neredeyse tüm kritik konularını içerdiği için pek de tesadüf sayılmamalı bence.
Yaşamımdaki Tramolalar 